Nhà thơ PHẠM ĐÌNH PHÚ

(Cảm nhận về tập thơ nhạc “Trăm khúc hát một chữ duyên” của Nguyên Hùng)

 Tập thơ nhạc "Trăm khúc hát một chữ duyên" - NXB Hội Nhà văn
 

Với 81 bản nhạc được tuyển chọn từ hơn 110 ca khúc phổ thơ của Nguyên Hùng, thật là một con số dễ thương. Theo nhà thơ, đó là “duyên”. Đúng vậy, nếu không có cái duyên đằm thắm của Nguyên Hùng với thơ, với ca từ, với bạn bè văn nghệ sĩ và với cuộc đời thì khó có thể đạt được “kỷ lục” này. Cao hơn, đáng trân quý và cảm phục hơn, đây còn là một “kỳ tích” của nhà thơ. Không biết trong chúng ta, ai đã vượt qua cột mốc này chưa?

Nhận xét về tập sách này, trên trang bìa, nhà thơ - nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo đã viết: “Thơ Nguyên Hùng không cầu kỳ kiểu cách mà tràn đầy chất dân gian truyền thống. Nhiều ví von, ẩn dụ, nhiều thi ảnh thân thương gần gũi… Đó là một hiện tượng. Không phải nhà thơ nổi tiếng nào cũng được phổ nhạc nhiều và hay như thế”.

Khi nghe bài “Bến xưa” – ca khúc của nhạc sĩ Lê An Tuyên phổ nhạc từ rất lâu – ta cảm nhận được tình yêu dạt dào, cháy bỏng với quê hương, với con sông quê, với con đò, bến đợi, với làng xóm thân thương.

Thơ Nguyên Hùng giản dị, chân thật nhưng rất giàu nhạc tính. Khi câu thơ bay lên cùng nốt nhạc, ta mới cảm nhận hết cái đẹp, cái duyên trong sáng của cảm xúc và tư duy càng lấp lánh:

“Ta sinh ra từ dòng sông
Sông dài rộng nhưng con đò ngang thì bé
Đạn rít bom cày nát thời gian thời thơ trẻ
Khói lửa vừa tan mỗi đứa một phương trời

…
Ơi dòng sông ngọt lịm điệu đò đưa
Ơi dòng sông mặn mòi câu ví dặm
Giá mỗi chiều được về quê ngụp lặn…”

“À ơi, chiều xưa trên bến dưới thuyền
Ai đợi bãi trăng soi mạn thuyền
Trăng soi đôi bờ dòng sông xanh
Dòng sông ấy tuổi thơ ấy còn đây trong giấc mơ em
Hỡi dòng sông quê giữ bao kỷ niệm buồn vui”

Bài thơ này được phổ nhạc gần như nguyên bản, đã nghe da diết lắm rồi. Nhưng khi gắn thêm cảm xúc mênh mang dòng sông, tình người, hoặc thêm âm hưởng ví dặm, lời thơ được thay đổi đôi chút, càng tăng thêm cảm xúc bùi ngùi khó tả, nỗi nhớ thăm thẳm, bâng khuâng…

Thơ Nguyên Hùng có duyên với nhiều nhạc sĩ, và có bài được nhiều nhạc sĩ cùng bén duyên. Trong đó, cái “duyên đồng hương”, “tình quê” càng đồng cảm, Lê An Tuyên là người thành công nhất. Cũng có người giải thích thêm: “…do trường cảm xúc phong phú nữ tính, âm nhạc Lê An Tuyên bổ sung chất nam tính của Nguyên Hùng?”. Bài thơ “Biển và em”, “Cửa Hội” được Lê An Tuyên phổ nhạc thành ca khúc “Sóng không từ biển” – một ca khúc được nhiều ca sĩ nổi tiếng yêu thích nhờ phong cách âm nhạc hiện đại:

“Tuổi thơ anh trên sông
Nên say hoài biển xanh
Biển đưa ngàn cánh võng
Ru bồng bềnh, bồng bềnh tuổi thơ”

Nhiều người cho đây là một trong những ca khúc hay nhất về biển, gợi nhớ gợi thương sự mênh mông dạt dào của biển, của tình yêu tuổi trẻ mà ai cũng từng đi qua.

Nguyên Hùng viết nhiều và khá công phu về quê hương. Những bài thơ đong đầy nỗi nhớ, tình yêu nơi chôn nhau cắt rốn, nơi cửa sông mênh mang nước và đất trời, nơi ký ức về cha mẹ lam lũ trên bến sông. Và tuổi thơ như những con còng gió nghịch ngợm bé mọn trước cuộc đời. Tình yêu đó đã đồng cảm với trái tim các nhạc sĩ, đi vào lòng người:

“Cha là con của biển khơi
Thay ông mắt sớm một đời nắng mưa
Thương cha đi sớm về khuya
Qua bom qua bão mang về mừng vui”

Là thầy thuốc, tôi thật sự bất ngờ và cảm phục khi biết Nguyên Hùng đã từng soạn lời cho ca khúc viết về Bệnh viện AF – nơi chữa bệnh “hiếm muộn” cho nam giới – và được Lê An Tuyên phổ nhạc vừa trữ tình, thơ mộng vừa rất nhân văn.

Tôi cũng thường lên Bảo Lộc (Lâm Đồng) để giúp đứa cháu hành nghề, thỉnh thoảng được nghe:

“Bảo Lộc đây thơm hương cà phê
Bảo Lộc xanh Tân Châu sắc trà
Bảo Lộc mềm như lụa như tơ
Mây giăng giăng mênh mang nỗi nhớ…”

Lời thơ phóng khoáng mà cũng rất hào hùng của Nguyên Hùng.

Thật tuyệt vời! Theo đuổi nghiệp văn thơ là việc làm tay trái, nhưng Tiến sĩ Công trình thủy, nhà thơ Nguyên Hùng – hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, Ủy viên BCH Hội Nhà văn TP.HCM – đã để lại cho đời bằng lời thơ tràn đầy nhạc tính cho hơn trăm ca khúc, nhờ cái duyên đằm thắm với các văn nghệ sĩ và biệt tài của mình. Mỗi khi bản nhạc vang lên, lúc âm trầm, du dương, khi lấp lánh.

Xin được chúc mừng và cảm ơn nhà thơ Nguyên Hùng và các văn nghệ sĩ!

TP. Vinh – Nghệ An, sáng 2-11-2026