KỶ NIỆM 100 NĂM NGÀY BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM (21/6/1925 – 21/6/2025)

NGUYÊN HÙNG/ Văn nghệ Công an

Truyền thống hào hùng: Cây bút là “đòn xoay chế độ”

Từ khi Nguyễn Ái Quốc sáng lập tờ Thanh niên năm 1925, báo chí Việt Nam đã bước vào một hành trình lịch sử đặc biệt: không chỉ là công cụ tuyên truyền, mà là vũ khí tinh thần sắc bén của cách mạng. Các nhà báo tiên phong như Trường Chinh, Tố Hữu, Xuân Thủy, Trần Huy Liệu, Võ Nguyên Giáp... đã dùng ngòi bút để khích lệ, hiệu triệu quần chúng, giác ngộ tinh thần yêu nước, cổ vũ đấu tranh.

Bác Hồ và chiếc máy đánh chữ được Bác dùng để viết báo và soạn thảo nhiều văn kiện. Ảnh: Tư liệu

Những tờ báo như Thanh niên, Người cùng khổ, Lao khổ, Người cày, Giải phóng... đã trở thành lối ra của ý chí và khát vọng dân tộc. Trong các cuộc kháng chiến vĩ đại chống Pháp và Mỹ, báo chí tiếp tục là chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng, góp phần cổ vũ tinh thần toàn dân đánh giặc, làm nên chiến thắng vĩ đại.

Không thể không nhắc đến những cây bút – chiến sĩ đã để lại dấu ấn đậm nét như Trần Mai Hạnh, Thép Mới, Hoàng Tùng, Hữu Thọ... Những bài phóng sự, bức ảnh chiến trường, nhật ký chiến sĩ báo chí đã trở thành một phần không thể thiếu trong hành trình đấu tranh và chiến thắng của dân tộc. Họ không ngại hiểm nguy, dấn thân vào nơi ác liệt nhất để đưa tin, để ghi lại những khoảnh khắc bi tráng và hào hùng, hun đúc ý chí quật cường toàn dân.

Sau năm 1975, đất nước hoàn toàn thống nhất, báo chí Cách mạng lại tiếp tục gánh vác sứ mệnh mới: đồng hành cùng Đảng và Nhà nước trong công cuộc xây dựng đất nước từ đống tro tàn chiến tranh. Suốt gần 50 năm qua, báo chí là công cụ đắc lực trong việc tuyên truyền đường lối, chính sách đổi mới, cổ vũ nhân dân lao động sản xuất, hàn gắn vết thương chiến tranh, và từng bước đưa Việt Nam hội nhập với thế giới. Những bài báo về mô hình kinh tế mới, về gương điển hình tiên tiến, về những thách thức và cơ hội của thời kỳ hậu chiến đã góp phần tạo nên sự đồng thuận xã hội, khơi dậy nội lực và tinh thần sáng tạo trong mỗi người dân. Báo chí đã trở thành một kênh thông tin quan trọng, giúp Đảng và Nhà nước nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, điều chỉnh chính sách kịp thời để phù hợp với thực tiễn.

Đồng hành cải cách: Báo chí với sứ mệnh thời kỳ mới

Bước sang kỷ nguyên mới – kỷ nguyên chuyển đổi số, hội nhập sâu rộng, giữ vững chủ quyền quốc gia và nâng cao vị thế quốc tế – báo chí càng cần phát huy vai trò là người đồng hành đắc lực và hiệu quả với Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Muốn làm được điều đó, đội ngũ người làm báo phải hoàn thành xuất sắc bốn chức năng lớn:

Tuyên truyền sâu sắc, hiệu quả các chủ trương của Đảng và Nhà nước

Báo chí không thể chỉ sao chép thông cáo báo chí, mà phải là người “giải nghĩa chính sách”. Từng đường lối, từng cải cách – từ quy hoạch vùng đến chuyển đổi năng lượng, từ tinh giản bộ máy đến đổi mới giáo dục – cần được diễn đạt bằng ngôn ngữ đời thường, minh họa bằng nhân vật cụ thể, gắn chặt với đời sống nhân dân.

Biểu dương nhân tố tích cực – lan tỏa cái đẹp, cái tử tế

“Lấy cái đẹp để dẹp cái xấu, lấy cái tích cực để lan tỏa năng lượng tốt” là triết lý hành động của báo chí cách mạng. Báo chí cần dành dung lượng xứng đáng cho những con người bình dị làm nên điều phi thường: giáo viên cắm bản, kỹ sư chế tạo máy nông nghiệp, chiến sĩ gìn giữ biển đảo, y bác sĩ cứu người trong thiên tai, dịch bệnh…

Những câu chuyện sống động, giàu cảm xúc – được kể bằng ngôn ngữ đẹp, hình ảnh đậm – chính là phương thức hữu hiệu nhất để nuôi dưỡng niềm tin và cảm hứng xây dựng đất nước.

Phát hiện, hiến kế, đề xuất giải pháp mới từ thực tiễn

Báo chí không chỉ đưa tin mà còn góp tiếng nói trong việc định hình xu hướng phát triển. Các bài viết cần phát hiện bất cập, đưa ra hướng khắc phục, kiến nghị mô hình tốt từ trong nước và thế giới. Cần có những bài báo “gợi mở tương lai”, “kiến tạo chính sách”, khơi dậy tư duy đổi mới và khát vọng đi lên của dân tộc.

Phản biện xã hội – bản lĩnh, trách nhiệm và tinh thần xây dựng

Đây là chức năng cực kỳ quan trọng và cần được phát huy mạnh mẽ trong bối cảnh hiện nay. Báo chí phải là diễn đàn để phản biện những biện pháp, chủ trương chưa hợp lý trong quá trình thực hiện cải cách, tinh gọn bộ máy, hay những vấn đề phát sinh trong việc sắp xếp các tổ chức, đoàn thể, trong việc xây dựng các dự án hạ tầng lớn như tuyến đường sắt cao tốc Bắc-Nam, xây dựng mới hay mở rộng các sân bay... Tuy nhiên, sự phản biện phải trên tinh thần xây dựng, có căn cứ khoa học, lập luận sắc bén, khách quan và vì lợi ích chung của đất nước. Để làm được điều này, Hội Nhà báo cần tăng cường phối hợp với các Hội Khoa học Kỹ thuật, Hội Sử học, Hội Nhà văn... Những nơi này quy tụ nhiều nhà khoa học, nhà trí thức có trình độ chuyên sâu, uyên bác, với khả năng phân tích, tổng hợp và kiến nghị những giải pháp khả thi. Nhờ đó, những bài viết phản biện có thể đạt được cả chiều sâu chuyên môn lẫn sức thuyết phục trong xã hội, tránh những phản biện cảm tính hoặc thiếu căn cứ.

Nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí – sâu về nội dung, giàu tính văn học

Trong thời đại truyền thông số, báo chí cần hiện đại về hình thức nhưng vẫn giữ chiều sâu tư tưởng và chất lượng ngôn ngữ. Những thể loại như phóng sự điều tra, bút ký, ký sự, phân tích chính sách… vẫn còn nguyên giá trị nếu được làm đến nơi đến chốn.

Một bài báo không chỉ cung cấp thông tin mà còn phải chạm đến trái tim độc giả. Chính vì vậy, tính văn học – khả năng kể chuyện, biểu cảm, tạo dư âm – cần được trau chuốt. Những câu chuyện lay động về người thật, việc thật – viết bằng ngòi bút nhân văn – có thể làm thay đổi nhận thức và thúc đẩy hành động xã hội tích cực.

Tuyệt đối tránh sa vào giật tít, chạy theo thị hiếu dễ dãi, làm mất đi vai trò định hướng, khai sáng của báo chí cách mạng.

Báo chí đối ngoại và nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền thông tin

Trong thời đại toàn cầu hóa, khi các chiến dịch truyền thông sai lệch ngày càng tinh vi, báo chí trở thành tuyến đầu trong cuộc chiến bảo vệ sự thật, chủ quyền quốc gia và hình ảnh đất nước. Điều này đòi hỏi báo chí phải tỉnh táo, sâu sắc, chính xác và khéo léo, đặc biệt khi phản ánh những vấn đề nhạy cảm như Biển Đông, quan hệ quốc tế, các hiệp định kinh tế, văn hóa, an ninh… Mỗi bài viết không chỉ là thông tin thuần túy mà còn phải truyền tải thông điệp chính trị, văn hóa và chiến lược một cách bài bản, đúng định hướng nhưng vẫn sinh động để thu hút độc giả.

Mặt khác, báo chí cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cảnh tỉnh công chúng trước làn sóng thông tin giả và tin sai lệch trên mạng xã hội – một mặt trận không khói súng nhưng cam go không kém. Trong kỷ nguyên truyền thông đa phương tiện, bên cạnh việc tận dụng lợi thế công nghệ, báo chí cần duy trì và nâng cao chất lượng nội dung, đặc biệt chú trọng tính văn học trong các tác phẩm như đã nói ở trên. Những thể loại như phóng sự, điều tra, ký sự... phải đi sâu khám phá nguyên nhân gốc rễ, những góc khuất của các vấn đề tiêu cực hay vụ án gây nhức nhối. Một tác phẩm giàu chiều sâu văn học không chỉ cung cấp thông tin mà còn chạm đến cảm xúc độc giả, lay động lương tri và thức tỉnh ý thức công dân, từ đó tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ.

Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và tình hình thế giới diễn biến phức tạp, báo chí cách mạng Việt Nam cần sát cánh cùng Đảng và Nhà nước, thể hiện lập trường vững vàng nhưng khéo léo khi đề cập đến các chủ đề đối ngoại và an ninh quốc phòng. Mỗi bài viết phải trở thành công cụ truyền tải quan điểm chính thức, góp phần củng cố vị thế quốc gia trên trường quốc tế, đồng thời đấu tranh phản bác các âm mưu chia rẽ, phá hoại. Qua đó, báo chí không chỉ làm tốt công tác ngoại giao nhân dân mà còn góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và mạng lưới bạn bè quốc tế, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ và lợi ích quốc gia.

Làm báo bằng trí tuệ và lương tri

Tròn một thế kỷ qua, báo chí cách mạng Việt Nam luôn là ngọn cờ tiên phong trên mặt trận tư tưởng – văn hóa. Ngòi bút từng là “đòn xoay chế độ”, là tiếng nói chiến đấu, là người bạn đồng hành của công cuộc đổi mới – và hôm nay, tiếp tục là ánh sáng dẫn đường cho công cuộc cải cách toàn diện.

Để xứng đáng với truyền thống vẻ vang, đội ngũ người làm báo hôm nay cần giữ vững bản lĩnh chính trị, tinh thông nghiệp vụ, không ngừng học hỏi công nghệ truyền thông mới – và quan trọng hơn cả: giữ cái tâm trong sáng và trách nhiệm với dân tộc.

Khi đó, báo chí cách mạng cùng với văn học nghệ thuật mới thực sự là linh hồn của thời đại, là “phượng hoàng” không ngừng cất cánh, mang theo khát vọng đổi mới và phát triển bền vững của Tổ quốc.