“Những dấu chân thơ vẫn ruổi rong”  của nhà thơ Trần Kim Dung sẽ được Nhóm Bạn văn & Miền chữ tổ chức ra mắt vào sáng 18/1/2026.

NGUYÊN HÙNG

“Những dấu chân thơ vẫn ruổi rong” (NXB Hội Nhà văn, 2025) không đơn thuần là một tập thơ du ký, cũng không chỉ là những bài thơ ghi chép hành trình. Ẩn dưới lớp địa danh, phong cảnh và sự xê dịch không mệt mỏi của không gian, tập thơ hiện lên như một hành trình tinh thần, nơi thơ – ký ức – lịch sử – đạo lý hòa quyện trong một giọng điệu nữ tính, điềm đạm và nhất quán.

Điểm nổi bật trước tiên của tập thơ nằm ở tính trữ tình với tư thế của một người từng trải đã đi qua nhiều thập kỷ, vẫn giữ được năng lượng dấn thân và sự tươi mới trong cảm xúc. Ở tuổi ngoài tám mươi, như bạn bè đồng nghiệp đều nhận thấy, nhà giáo – nhà thơ Trần Kim Dung vẫn “đi – viết – hội ngộ – thương mến nhân quần”, và thơ chính là nơi lưu giữ bản lý lịch tinh thần trung thực nhất của đời sống ấy.

Không gian thơ trải rộng từ Yên Tử, Đường Lâm, Lạng Sơn, Móng Cái, Côn Đảo, Phú Yên, Sài Gòn… đến Lào, Hàn Quốc. Tuy nhiên, tập thơ không rơi vào tản mạn, bởi mỗi địa danh đều được đặt trong chiều sâu lịch sử – văn hóa – nhân sinh, chứ không chỉ được nhìn như một thắng cảnh. Trước Am Mỵ Châu, nhà thơ không dừng ở huyền thoại mà nhấn mạnh “bài học đời còn gửi đến muôn mai”; trước Côn Đảo, “địa ngục trần gian” được đối sánh với ánh sáng nhân văn và tinh thần bất khuất của con người Việt Nam.

Xuyên suốt tập thơ là mạch thiền – đạo – nhân ái, thể hiện rõ trong những câu hỏi mang tính tuyên ngôn:

“Ai ngăn được bước chân người hành đạo
Lên cõi thiền cao vút đỉnh Bạch Vân?”

Ở đây, “hành đạo” không chỉ là Phật đạo, mà còn là đạo làm người, đạo làm thơ. Thơ trở thành phương tiện để chiêm nghiệm, để lắng lại, để hòa giải con người với lịch sử và với chính mình.

Về phương diện nghệ thuật, thơ Trần Kim Dung không tìm cách cách tân hình thức hay sáng tạo chữ nghĩa. Chị vẫn trung thành với lối viết trong sáng, chân phương, mạch lạc, dễ tiếp nhận. Chính sự tiết chế ấy tạo nên một giọng thơ chân thành, đáng tin cậy, phù hợp với mạch trữ tình – ký ức – suy tưởng. Thi ảnh trong thơ chị chân thực như những lát cắt tư liệu: “tường đá ong bền bỉ”, “bóng Mỵ Châu thấp thoáng”, “mái chùa treo trên vách đá”, “bến đò khuya sớm nắng mưa đâu rồi?”.

Tứ thơ trong “Những dấu chân thơ vẫn ruổi rong” thường là sự giao hòa giữa thấy – kể – chiêm nghiệm. Triết lý không cao siêu mà rất đời, rất thực: chạm vào một viên đá ong cũng là chạm vào nghìn năm lịch sử: “Vó ngựa đâu đây còn lộp cộp đá ong/ Voi của Ngô Vương nghỉ bên rặng ruối/…Làng cổ Đường Lâm rộn rã sớm trưa/ Tường đá ong như lá phổi/ phập phồng ngàn năm vẫn thở”...

Mỗi trang thơ khiến quá khứ sống dậy từ đất, từ những vùng đất vẫn vọng tiếng cha ông trong từng lớp đá, khúc sông, gò đồi lộng gió.

Đặc biệt, những bài thơ viết về Sài Gòn mang đậm cảm xúc nhân văn, ghi lại hình ảnh một thành phố “giữ người lại bằng nghĩa tình” – từ đời sống thường nhật đến những thời khắc thử thách khắc nghiệt như đại dịch. Ở đó, thơ không ồn ào bi lụy, mà lặng lẽ ghi chép, chia sẻ và nâng đỡ: “Chẳng phân giàu nghèo, đầy ắp nghĩa nhân/ Bắc Trung Nam cùng về đây hội ngộ/ Chia ngọt sẻ bùi, vượt bao giông tố/ Nên cuối đông rồi bàng vẫn cứ biếc xanh”…

Có thể nói, “Những dấu chân thơ vẫn ruổi rong” là tập thơ của sự bền bỉ tinh thần: bền bỉ với ký ức, với đất nước, với con người, và với niềm tin rằng thơ – dù lặng lẽ – vẫn có khả năng chở che và an ủi con người trong một thế giới nhiều biến động.

Với tám mươi năm cuộc đời, nhà giáo – nhà thơ Trần Kim Dung đã biến mỗi bước chân thành một vần thơ. Tập sách vì thế không chỉ là một “bản đồ du lịch”, mà là tấm bản đồ tâm linh Việt, trải dài từ Yên Tử – Suối Giải Oan, Đường Lâm đá ong, Mẹ Phi Yến ở Côn Đảo, Bạch Đằng, Móng Cái, Sơn Trà, Hỏa Lò, Long Biên… Ngay cả với những cây bút sung sức, việc vừa đi nhiều vừa viết đều tay đã là điều không dễ; còn với nhà thơ Trần Kim Dung, khi đã bước qua tuổi bát tuần mà vẫn không ngừng lên đường và sáng tác, đó thực sự là một sự bền bỉ đáng trân trọng.

Để cảm nhận trọn vẹn một tập thơ, không gì tốt hơn là người đọc trực tiếp sở hữu “Những dấu chân thơ vẫn ruổi rong” và tự mình nhâm nhi, khám phá từng trang viết. Tuy nhiên, trong khuôn khổ bài viết giới thiệu này, tôi xin tạm chọn ra một chùm thơ tiêu biểu, đặt tên là “Dấu chân thơ trên những miền lịch sử”.

Chùm thơ gồm những bài sau có thể xem như những “tọa độ tâm linh”, nơi quá khứ chạm vào hiện tại, và ký ức lặng lẽ neo đậu trong lòng người đọc:

1. Yên Tử – trục tâm linh của toàn tập, thể hiện rõ tư tưởng thơ như một hình thức hành đạo.
2. Làng cổ Đường Lâm – bài thơ “đọc” làng cổ như một cơ thể sống của ký ức dân tộc.
3. Dấu xưa Lạng Sơn – chiều sâu biên giới, lịch sử và ý thức chủ quyền.
4. Về Côn Đảo – kết nối lịch sử đau thương với ánh sáng nhân văn và niềm tin vào tương lai.
5. Sài Gòn trong tôi – giàu tính thời sự và nhân văn, tạo đồng cảm rộng rãi với độc giả hôm nay.
6. Gửi Phú Yên – biểu tượng cho sự hòa hợp vùng miền, biển – rừng – lịch sử – hiện đại.

Từ những “tọa độ tâm linh” ấy, người đọc có thể lần theo từng dấu chân thơ để đi sâu vào thế giới thi ca của Trần Kim Dung – nơi mỗi bước chân không chỉ ghi dấu không gian địa lý, mà còn đánh thức lịch sử, ký ức và chiều sâu nhân văn của đất nước. Thơ ở đây không kể lại chuyến đi, mà lặng lẽ đối thoại với thời gian, với con người và với chính mình; để rồi từ đó, những miền đất tưởng đã quen bỗng trở nên trầm mặc hơn, gần gũi hơn, như được soi chiếu lại bằng ánh sáng của trải nghiệm và chiêm nghiệm.