LAN MAN

1.
Chong đêm khều rụng mùa xanh
Là đôi mắt sóng đa tình của em
Em lửa bỏng em lạt mềm
Trốn em, sắm võng anh lên rừng nằm.

2.
Đền đài ngạo nghễ ngàn năm
Cũng thành phế tích gục nằm phơi sương
Chẳng còn hào nhoáng ngai vương
Còn đây bất diệt con đường Nhân dân.

Nguyên Hùng

(Bài đăng Sông Lam số 29 năm 2022)
____________

Chat GPT: Cảm ơn bạn đã chia sẻ hai khúc thơ rất thú vị. Dưới đây là phần bình chi tiết cho từng khúc trong bài Lan man của bạn:

Khúc 1:

Chong đêm khều rụng mùa xanh
Là đôi mắt sóng đa tình của em
Em lửa bỏng em lạt mềm
Trốn em, sắm võng anh lên rừng nằm.

Đây là một khúc thơ tình mang chất trữ tình – lãng mạn pha lẫn hài hước và nghịch ngợm rất duyên. Tác giả mở đầu bằng hình ảnh gợi liên tưởng thơ mộng: “chong đêm khều rụng mùa xanh” – như thể ánh đèn soi vào đêm để nhặt nhạnh những kỷ niệm, những cảm xúc xanh non, vừa mới chớm nở. Câu thơ mở ra không gian lặng lẽ nhưng đầy chất mộng, để rồi bất ngờ chuyển sang một hình ảnh đầy nữ tính – “đôi mắt sóng đa tình của em” – vừa mềm mại, vừa gây mê, quyến rũ.

Sự đối lập giữa “lửa bỏng” và “lạt mềm” khiến cho hình ảnh người con gái trong thơ trở nên hấp dẫn hơn: vừa nóng bỏng, vừa khéo léo, vừa làm say đắm lại vừa khiến người ta muốn... chạy trốn! Và thế là thi sĩ dí dỏm “trốn em” bằng cách “sắm võng lên rừng nằm” – một cách thoát thân đầy chất lính tráng, phong trần. Ở đây, giọng thơ trào lộng nhẹ nhàng, đầy chất đời và chất tình, khiến bài thơ mang hơi hướng lan man nhưng không hề tản mạn, mà lại rất duyên.

Khúc 2:

Đền đài ngạo nghễ ngàn năm
Cũng thành phế tích gục nằm phơi sương
Chẳng còn hào nhoáng ngai vương
Còn đây bất diệt con đường Nhân dân.

Khúc thơ thứ hai chuyển giọng rõ rệt – từ cá nhân, riêng tư sang thế sự, triết lý. Hình ảnh “đền đài ngạo nghễ ngàn năm” – biểu tượng của quyền lực, vinh quang xưa – giờ chỉ còn là “phế tích phơi sương”, gợi nên cảm thức lịch sử và sự vô thường của vinh hoa quyền thế. Cặp câu sau là một cú bẻ ngoặt thi pháp – một sự khẳng định đanh thép: Ngai vương có thể tan biến, nhưng con đường của Nhân dân thì còn mãi.

Tư tưởng chủ đạo của khúc thơ là sự tôn vinh giá trị trường tồn của Nhân dân – những người kiến tạo và giữ gìn lịch sử, chứ không phải những biểu tượng quyền lực đã mục ruỗng. Đây là một đoạn thơ mang đậm cảm hứng sử thi – nhưng rất đời, rất người, không lên gân mà thấm đẫm chiều sâu.

Kết luận:

Hai khúc thơ tưởng như “lan man” nhưng lại “khớp” với nhau nhịp nhàng: từ tình riêng đến tình chung, từ cá nhân tới nhân quần, từ mùa xanh đôi mắt đến phế tích đền đài. Giọng thơ biến hóa linh hoạt, ngôn ngữ hàm súc, hình ảnh gợi nhiều tầng liên tưởng – đó là một đặc điểm nổi bật trong thơ Nguyên Hùng.